Vrij veel mensen drinken weleens wat teveel alcohol en hebben de dag erna last van een kater. Het gekke is weinig mensen weten hoe een kater daadwerkelijk ontstaat en wat je er tegen kan doen. Want wat is een kater precies en hoe ontstaat die ellende nou eigenlijk?

Een kater ontstaat omdat alcohol een aantal lichaamseigen stoffen uit balans brengt, waaronder een aantal hormonen, mineralen, aminozuren en vitamines. Het wordt gewoon een beetje een puinhoop. Als je dat gericht en op tijd weer herstelt, dan kun je een kater vrij effectief aanpakken. Kijk mee hoe dat precies werkt.

Het is overigens niet zo dat we tegenwoordig letterlijk alles weten van katers en de ontwikkeling ervan. Het is een complex geheel met heel veel puzzelstukjes. Er zijn echter wel een aantal hoofdzaken die zonder twijfel een flinke impact hebben op de ontwikkeling van een kater. Deze gaan we onder de loep nemen.

Kater tips – indien je meteen wilt zien welke concrete oplossingen ik voorstel.

Vervelendste symptomen van katers

Laten we eerst eens gaan kijken wat de meeste mensen als vervelend ervaren aan een kater. Vervolgens zullen we wat dieper ingaan op de processen en de oplossingen.

De meest voorkomende klachten na een avond stevig drinken zijn:

  • Misselijk of ziek gevoel
  • Uitdrogingsverschijnselen
  • Flinke hoofdpijn
  • Vermoeidheid ondanks voldoende slaap
  • Overgeven of buikpijn

De meeste van deze symptomen hebben afzonderlijke oorzaken. Het consumeren van een aanzienlijke hoeveelheid alcohol heeft namelijk invloed op meerdere processen in het lichaam.

Het is handig om deze processen afzonderlijk van elkaar te leren begrijpen als je de betreffende symptomen aan wilt pakken. Zodoende weet je wat er misgaat en waarom dat ervoor zorgt dat je jezelf zo matig voelt.

kater voorkomen
Klassieke setting na een avond teveel drinken

Als je eenmaal weet hoe dat werkt, dan snap je wellicht ook waarom vrijwel alle klassieke kater tips complete onzin zijn. Iedereen kent ze namelijk wel: advies en trucs die je kater zouden verminderen of oplossen. Meestal heb je er in de praktijk alleen geen klote aan.

Ik ga je daarentegen een aantal tips tegen een kater geven – op basis van wetenschap – die ook daadwerkelijk zullen helpen in de strijd tegen een kater. Geen bullshit. Echte verschillen. We gaan in dit stuk kijken naar de fysiologische processen waar je mee te maken krijgt bij het drinken van (veel) alcohol en wat je kan doen om deze zo goed mogelijk te laten verlopen.

Te mooi om waar te zijn? Dat dacht ik ook, maar het verschil is echt enorm. Vandaag is de dag dat je gaat leren begrijpen waarom katers je het leven soms zuur maken en hoe je de strijd ermee kan aanbinden. Laten we dan ook maar meteen in de materie duiken.

Oorzaak van een misselijk of ziek gevoel

Het meest vervelende symptoom van een kater is wellicht dat misselijk gevoel dat bijna lijkt op ziek zijn. Zeker als het gaat om je dagelijks functioneren. Veel mensen hebben tot wel 24 uur last van een heel naar gevoel waardoor je dag een nare ervaring kan zijn die maar niet lijkt te stoppen.

Dat kan zomaar betekenen dat je langdurig, horizontaal in de foetushouding doorbrengt. Kapot en energieloos. De prijs die je dan moet betalen voor een avond amusement en plezier is eigenlijk onnodig en buitensporig hoog. De vraag is natuurlijk hoe die ellende ontstaat.

Dit gevoel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door 3 verschillende zaken:

  1. Opstapeling van aceetaldehyde
  2. Reacties van je immuunsysteem
  3. Aanwezigheid van congeneren

Deze zaken staan overigens niet volledig los van elkaar, maar laten we ze voor het gemak afzonderlijk van elkaar gaan bekijken. Dat maakt het verhaal en de bijbehorende mechanismen hopelijk een stuk beter te begrijpen.

Wat is aceetaldehyde en waarom stapelt het zich op?

Als je alcohol drinkt dan zal je lever ervoor zorgen dat de alcohol die zich in je bloedbaan bevindt netjes wordt afgebroken. De eerste stap is de omzetting van ethanol (alcohol) naar aceetaldehyde aan de hand van een stof genaamd alcoholdehydrogenase.

Aceetaldehyde is het goedje dat voor een groot deel verantwoordelijk is voor dat misselijke en zieke gevoel dat veel mensen ervaren. Het is dus niet de alcohol op zichzelf die ervoor zorgt dat het gevoel hebt door een vrachtwagen te zijn overreden. Het eigenlijke probleem is dit restproduct dat ontstaat bij de afbraak ervan.

Deze stof is namelijk ongeveer 20 keer zo giftig als alcohol. Je lichaam kan de aanwezigheid van aceetaldehyde op zijn zachts gezegd niet erg waarderen. Het zal dus ook stappen ondernemen om deze stof verder af te breken, aangezien het voor veel problemen zorgt.

Gelukkig volgt er nog een extra stap die ervoor zorgt dat  aceetaldehyde wordt geneutraliseerd door het om te zetten naar acetaat. De lever doet dit door een enzym genaamd aldehydedehydrogenase en een zogenaamde tripeptide genaamd glutation aan aceetaldehyde te koppelen. Zo eindigt de alcohol die je hebt gedronken uiteindelijk als koolstofdioxide en water, waardoor het geen kwaad meer kan.

kater voorkomen metaboliseren alcohol glutathion
Verwerking van alcohol door je lever in een versimpelde weergave

Het bovenstaande proces verloopt relatief vlekkeloos als je kleine of matige hoeveelheden alcohol drinkt. Vandaar dat je in die gevallen waarschijnlijk nooit last hebt van een kater. Dit mooie systeem loopt alleen een beetje in de soep als je de hoeveelheden alcohol die je drinkt gaat verhogen.

Waardoor ontstaan de problemen dan?

Het probleem is dat de aanwezige hoeveelheid glutation in de lever helaas beperkt is. De lever vult dat vanzelf weer aan, maar indien de hoeveelheid alcohol maar groot genoeg is dan zal deze aanmaak te langzaam verlopen. Hierdoor kan een situatie ontstaan dat er te weinig glutation in je lever aanwezig is.

Het resultaat daarvan is dat er onvoldoende aceetaldehyde wordt geneutraliseerd. Dit zal zich daardoor gaan opstapelen. Je lichaam vergiftigt zichzelf dus als het ware een beetje, omdat je een hoeveelheid alcohol hebt gedronken dat het niet op tijd kan verwerken.

Dat heeft als direct gevolg dat je jezelf weleens naar en misselijk voelt als je wakker wordt. Je lever heeft gewoon meer tijd nodig om de puinhoop die je hebt aangericht op te ruimen . Vandaar dat je jezelf later op de dag – of vaak de dag erna pas – een stuk beter voelt.

Kan glutathion worden aangevuld?

Jawel. Het is mogelijk om glutation te supplementeren. Hierdoor zal er meer glutation in je lichaam aanwezig zijn. Je lever zal dan minder snel een tekort hiervan hebben. Het is dan veel makkelijker om aceetaldehyde af te breken zonder dat het zich kan gaan opstapelen.

Je lost de symptomen van een overschot aan aceetaldehyde in essentie dus niet op, je voorkomt eigenlijk dat deze überhaubt ontstaat. Waarschijnlijk ga je ervan versteld staan hoeveel ellende je dit in de praktijk kan besparen.

hoe ontstaat een kater
Blijdschap om de besparing van een bak ellende

Het idee is dat je lever alle benodigde gereedschappen krijgt aangereikt om de alcohol die je hebt gedronken volledig af te breken. Deze aanpak kent bovendien geen enkel nadeel aangezien glutation een lichaamseigen antioxidant is en totaal geen kwaad kan.

In mijn persoonlijke ervaring is suppletie van glutathion de belangrijkste schakel als het gaat om het verminderen of geheel voorkomen van een kater. Als ik maar één hulpmiddel zou mogen uitzoeken tegen katers, dan zou mijn keuze op glutathion vallen.

Glutathion suppletie – dit is de liposomale glutathion waar ik heel tevreden over ben.

Wat heeft je immuunsysteem te maken met een kater?

Alcohol wordt door het immuunsysteem niet gezien als een goede vriend. Zodoende reageert het op een flinke hoeveelheid ervan in je bloed. Zo werkt dat overigens ook bij andere giftige stoffen waar een overschot van ontstaat.

Dit manifesteert zich vooral middels een aantal ontstekingsreacties in je lichaam. Een direct gevolg van ontstekingsreacties is een verhoogde aanwezigheid van cytokinen.

Wat zijn cytokinen?

Cytokinen zijn een bepaald soort eiwitten die erg belangrijk zijn bij een immuunrespons van je lichaam. Het nadeel voor mensen die teveel drinken is dat ze ook medeverantwoordelijk voor symptomen die je ervaart als je ziek bent, zoals:

  • Misselijkheid
  • Vermoeidheid
  • Moeite met concentreren
  • Weinig eetlust

Komen de bovenstaande symptomen je bekend voor? Ik weet dat ik zelf vaak last heb van een aantal van die symptomen nadat ik teveel heb gedronken. Ze komen dus indirect voort uit een reactie van je immuunsysteem op de hoeveelheid bier, wijn of shotjes die je naar binnen hebt lopen gooien.

Invloed van cytokinen op je hersenen

De dag nadat je veel hebt gedronken kan het voorkomen dat je niet meer alles weet van de avond ervoor. Daarnaast kun je last hebben van prikkelbaarheid of stemmingswisselingen. Allemaal zaken die te maken hebben met bepaalde hersenfuncties.

Het toeval wil dat er een opvallend grote hoeveelheid receptoren voor cytokinen aanwezig zijn in de delen van je hersenen en je zenuwstelsel die verantwoordelijk zijn voor deze zaken. De aanwezigheid van meer receptoren verhoogt de affiniteit met cytokinen.

Het is daarom aannemelijk dat een verhoogde aanwezigheid van cytokinen in de hersenen in verband staat met het feit dat je stapgenootjes je moeten vertellen wat er de avond ervoor allemaal gebeurd is of waarom je na het weekend op maandag vaak een beetje down bent.

Wat kan ik daar tegen doen?

Het is op zich niet handig om te proberen cytokinen te blokkeren. Buiten dat ze kunnen bijdragen aan een kater hebben deze eiwitten een aantal zéér belangrijke functies in je lichaam. Wat je echter wel kunt doen is ervoor zorgen dat de ontstekingsreacties minder heftig zijn, waardoor het aantal cytokinen lager blijft.

Het remmen van ontstekingsreactie is namelijk een gezond idee dat ook zonder hulp van medicatie effectief kan worden bereikt. Dit kan met behulp van een aantal natuurlijke stoffen zoals curcuma en/of suppletie van vitamine B12, maar er zijn meerdere stoffen die ontstekingsreacties significant verminderen.

Hoe zit het met die congeneren?

De aanwezigheid van zogenaamde congeneren in alcoholhoudende dranken kan ook voor enige problemen zorgen. Congeneren zijn zaken die aan drank worden toegevoegd of restproducten die ontstaan bij de fermentatie van alcohol of rijping van de betreffende drank. Niet iedere soort drank bevat dezelfde congeneren, maar ook de aanwezige hoeveelheden kunnen per soort drank aanzienlijk verschillen.

congeneren foezelalcoholen
De hoeveelheid congeneren verschilt per soort drank

Het blijkt dat er een duidelijk verband is te leggen tussen de hoeveelheid congeneren die zich in drank bevinden en de intensiteit van katers. Dat is op zich ook niet zo raar als je kijkt waar congeneren zoal uit bestaan.

Veelvoorkomende congeneren zijn:

  • Methanol – soort alcohol naast ethanol die in kleine hoeveelheden aanwezig kan zijn. Methanol heeft een lagere affiniteit met het enzym aceetaldehyde dehydrogenase, waardoor het veel langzamer wordt afgebroken. Hierdoor is het per ml een stuk vervelender dan ethanol. Naast methanol kunnen er nog een aantal andere “foezelalcoholen” in drank voorkomen.
  • Aceetaldehyde – we hebben deze rakker al eerder besproken. Congeneren omvatten doorgaans ook aceetaldehyde, waardoor je een extra dosis als bonus meepakt als je drank met veel congeneren nuttigt. Dit is uiteraard niet gunstig met het oog op katers.
  • Tannine – ook wel polyphenolen genaamd. Een stof die voorkomt in de schillen en pitten van druiven. Je kunt deze congeneren zodoende vooral in (rode) wijn terugvinden en het vergroot aantoonbaar – onder andere – het antidiuretisch effect van alcohol.
  • Aceton – ondanks dat deze stof ook door je eigen lichaam wordt geproduceerd is het niet gunstig om het zelf te gaan innemen. Het is een giftige stof waar je lichaam vanaf wilt. Zodoende zal het meer druk zetten op de reeds gaande metabolische processen waardoor het een kater kan stimuleren.

Je kunt als vuistregel aanhouden dat er minder congeneren voorkomen in drank die transparant van kleur is – zoals wodka – als je dit afzet tegen donkerdere soorten drank zoals whiskey. De keuze van de dranksoort die je nuttigt heeft zodoende effect op de heftigheid van je kater.

Als je jezelf en je lever dus een plezier wilt doen terwijl je drinkt, zorg er dan voor dat je drank nuttigt met zo weinig mogelijk congeneren. Op die manier heb je een kleinere kans dat je de dag erna last hebt van een kater.

Kater tips tegen hoofdpijn en een vochttekort

Ik weet dat veel mensen na een avond stevig drinken – net zoals ikzelf lang gedaan heb – vaak wakker worden met de smaak van een dood vogeltje in de mond, dorst die urenlang niet te lessen is en knallende hoofdpijn. Al met al een grote bak ellende.

Deze zaken zijn eigenlijk alle drie het gevolg van het feit dat je lichaam te weinig vocht kan vasthouden tijdens de consumptie en de verwerking van alcohol. Hierdoor ontstaat er in je hele lichaam een tekort aan vocht dat op korte termijn lastig aan te vullen is. Het zal doorgaans een aantal uurtjes duren voordat dit opgelost is.

Het is natuurlijk best gek dat je – in veel gevallen – na liters drank (en dus ook water) naar binnen te hebben gewerkt, wakker wordt met een fiks tekort aan vocht in je lichaam. Toch is dat niet zo raar als je gaat kijken wat er onder de motorkap nou eigenlijk gebeurt.

Waardoor hou je niet genoeg vocht vast?

Als je veel alcohol consumeert dan heeft dit effect op het deel van de hersenen dat we de hypofyse noemen. De hypofyse is onder andere verantwoordelijk voor het reguleren van een aantal hormonen. Als je veel alcohol drinkt dan stopt de hypofyse met de productie van een hormoon genaamd vasopressine.

Vasopressine is een zogenaamd antidiuretisch hormoon. Met andere woorden het remt de afscheiding van vocht in je lichaam. Indien je er minder van hebt dan is een direct gevolg daarvan dat meer vocht je lichaam verlaat. Dit is exact wat er gebeurt als je teveel drinkt.

hypofyse vasopressine
De aanmaak van vasopressine wordt geregeld door de hypofyse

Dit hormoon kun je wellicht het beste zien als de portier van je lichaam die bepaalt hoeveel vocht het lichaam mag verlaten. Is er niet voldoende van aanwezig dan krijgt het lichaam niet genoeg signalen die het afscheiden van vocht afremmen.

Het grootste gedeelte van het vocht dat je binnenkrijgt zal het lichaam dan ook direct weer verlaten. Iets dat onder normale omstandigheden niet zou gebeuren. De aanwezigheid van alcohol zorgt er echter voor dat je vochtbalans het spoor vrij bijster is.

Waarom krijg je dan hoofdpijn?

Indien teveel vocht het lichaam verlaat ontstaat er door je hele lichaam een tekort aan vocht. Een aantal organen gaat vervolgens vocht onttrekken aan andere delen van het lichaam om goed te kunnen functioneren. Doordat ook je hersenen vocht af zullen staan krimpen je hersenen een beetje.

Omdat je hersenen een klein beetje afnemen in volume gaan deze als het ware een beetje trekken aan een membraan dat om je hersenen heen zit. Dit ervaart je lichaam als onprettig en hierdoor ontstaat de hoofdpijn die je ervaart als je een flinke kater hebt.

* Het eerder besproken aceetaldehyde wordt overigens ook in verband gebracht met hoofdpijn na het drinken van alcohol.

Zijn er manieren om meer vocht vast te houden?

Er zijn een aantal opties. Op basis van mijn ervaringen en opgedane kennis vind ik Oral Rehydration Salts met afstand het meest praktisch en nuttig. Het is een mix van een aantal zouten en druivensuiker. Het wordt vaak gebruikt om meer vocht vast te kunnen houden bij klachten als diarree of regelmatig overgeven.

Het is een een onschuldig middel – zonder noemenswaardige bijwerkingen – dat echt voor een groot verschil kan zorgen wanneer je wakker wordt. Die droge mond en die knallende hoofdpijn zijn gewoon afwezig of sterk gereduceerd. Je kunt het bovendien voor, tijdens of na het drinken van alcohol innemen.

Oral Rehydration Salts – dit is het merk dat in mijn keukenkastje staat.

Helpt good old veel water drinken dan niet?

Het drinken van veel water helpt absoluut. Het is alleen erg lastig is om je vochtbalans op die manier volledig op peil te houden. Je kunt soms nog maar een kwart van het vocht dat je drinkt vasthouden.

Dat wil niet zeggen dat water drinken – tussen je alcoholische versnaperingen door of voordat je gaat slapen – helemaal niet werkt. Het is in de praktijk alleen lastig om een vochttekort of hoofdpijn uit te sluiten omdat je zo weinig van dit water vasthoudt.

water drinken kater
Water drinken blijft essentieel om een kater te voorkomen

Ik heb zelf jarenlang een paar flinke glazen water gedronken bij thuiskomst. Het helpt zal zeker helpen tegen uitdroging, maar is geenszins een oplossing die de dag erna als afdoende aanvoelt. Tenminste, niet als je de dag ervoor goed huis hebt gehouden.

Iedereen die van een drankje teveel houdt weet dat er om uitdroging tegen te gaan meer nodig is dan een paar glazen water. In de praktijk is het dus zaak om ervoor te zorgen dat je – naast water drinken – het gedronken water ook vast kan houden.

Waarom je vasopressine niet gewoon aanvullen?

Je zou zeggen dat suppletie van vasopressine een oplossing zou kunnen zijn. Op zich is dit in theorie een prima gedachte met het oog op een kater voorkomen. In de praktijk is het echter een oplossing die vaak meer kwaad dan goed zal doen.

Een overschot aan vasopressine kan namelijk tot zeer vervelende situaties leiden. De timing en dosering van een dergelijk supplement is gewoon erg lastig in de praktijk. Doe jezelf een groot plezier en begin er nou maar gewoon niet aan.

De effecten van alcohol op je slaap

Je roes uitslapen werkt bijna nooit zo goed als je van tevoren bedacht had. Uiteraard is het een goed idee om voldoende te slapen als je dag ervoor hebt lopen tanken, maar het komt bijna nooit voor dat je echt uitgeslapen wakker wordt.

Dat is op zich niet zo lastig te verklaren. Het komt er eigenlijk op neer dat de uiterst belangrijke taken die je lichaam uitvoert terwijl je slaapt, niet goed uitgevoerd kunnen worden. Je pakt dus genoeg uurtjes, maar de effectiviteit van je slaap laat veel te wensen over.

Verstoring van je slaapritme

Ik ga proberen om een complex verhaal vrij simpel uit te leggen. Je hebt eigenlijk 2 fases in iedere cyclus die je een aantal keren per nacht doorloopt. Deze noem je non-REM slaap (die weer onder te verdelen is in 4 fases) en REM slaap. De laatste twee fases van de nonREM-slaap en de REM slaap zijn de periodes waarin een hoop belangrijke taken verricht worden.

Alcohol blokkeert deze periodes gedeeltelijk, waardoor de kwaliteit van je slaap significant achteruit gaat. De kwaliteit van je slaap is net zo belangrijk als de kwantiteit ervan. Dit is de reden dat je niet fris en uitgeslapen wakker wordt na het drinken van alcohol.

glutamine rebound slaapritme
Slaaptekort ondanks genoeg uren slaap

Dat komt vooral omdat je tijdens het drinken van alcohol stopt met de productie van een natuurlijke stimulant genaamd glutamine. Als je stopt met drinken – en gaat slapen – dan zal je lichaam onmiddellijk proberen de hoeveelheid verloren glutamine te herstellen. Dit noem je ook wel de glutamine-rebound. De productie en de verhoging van glutamine stimuleert de activiteit van de hersenen, waardoor je minder effectief slaapt.

Je hebt dus genoeg uurtjes gepakt, maar de grootste voordelen van slapen heb je maar gedeeltelijk meegepakt. Hierdoor ontstaat eigenlijk hetzelfde gevoel als wanneer je te weinig hebt geslapen. In essentie zijn die situaties ook deels vergelijkbaar. Je hebt namelijk gewoon te oppervlakkig geslapen.

Is dat slaapprobleem vanwege alcohol op te lossen?

Helaas is er naar mijn weten geen oplossing voor dit probleem. Nou ja… niet drinken is er eentje. Maar goed, gezien de context van dit artikel is dat wellicht een brug te ver. Dit verklaart in ieder geval wel waarom je altijd zo vermoeid wakker wordt als je gedronken hebt.

Je kan dus niet alle effecten van alcohol op je lichaam minimaliseren. Als je echter alle andere symptomen – buiten goede nachtrust – van een kater zoveel mogelijk beperkt, dan moet een nachtje niet zo goed slapen op zich nog wel te doen zijn.

In het geval van alcoholisten is dit overigens een ander verhaal. Als je voor langere periodes te weinig REM slaap krijgt, dan kan dat wel tot een aantal fysieke en mentale problemen leiden. Onderschat dit dus niet. Als het echter een keertje voorkomt, zie het dan maar als de prijs die je moet betalen voor een nachtje stappen of drinken.

Kan ik katers volledig voorkomen?

Het is fysiologisch gezien bijna onmogelijk om de effecten van overmatige consumptie van alcohol volledig uit te sluiten. Er zijn gewoon teveel zaken in je lichaam die een negatief effect ervan ondervinden. Het zou naïef zijn om te stellen dat deze in een handomdraai opgelost kunnen worden.

Daarnaast is er nog niet voldoende onderzoek naar gedaan om alle effecten tot in detail – en op langere termijn – te ontleden. Als je regelmatig teveel drinkt dan zal dit ook zeker een serieus negatief effect op je gezondheid hebben. Laat je nooit door iemand vertellen dat dit niet zo is.

Je kunt echter wel iets doen aan de vervelende symptomen die je ervaart als je een kater hebt. In dit stuk hebben we de meest dominante factoren besproken die de oorzaak zijn van deze symptomen. Door deze oorzaken op een effectieve en wetenschappelijke manier te adresseren is het wel mogelijk om katers significant te verminderen.

In de praktijk is dat het verschil tussen een dag niks waard zijn en je eigenlijk vrij prima voelen. Een kater voorkomen lukt nooit voor de volle honderd procent, maar je kan er wel voor zorgen dat de prijs die je betaalt voor een avond drinken véél kleiner is en in veel gevallen tot een minimum wordt beperkt.

Kater Tips – bekijk hier een aantal oplossingen op een rijtje die effectief zijn om een kater te voorkomen.
Author

3 Comments

  1. Interessant verhaal. Hoe zit het met het door elkaar drinken van verschillende soorten bier?

Write A Comment