Mijn ouders zeiden vroeger altijd tegen me dat het regelmatig of overmatig drinken van alcohol voor het afsterven van hersencellen zorgt. Ik denk dat de meeste mensen deze bewering herkennen en vaak ook als waarheid hebben aangenomen. Waar komt dat idee vandaan en klopt er wat van?

Alcoholconsumptie zorgt niet voor het afsterven van hersencellen. Begrijp me niet verkeerd, pure alcohol doodt absoluut allerlei lichaamscellen. De hoeveelheid alcohol in je bloed nadat je flink hebt gedronken – en kan verdragen zonder dood te gaan – is echter veel te laag om hersencellen af te laten sterven.

Het bovenstaande werd in 1993 reeds bewezen door een onderzoek gedaan door Grethe Jensen et al. Hierin werd zorgvuldig de dichtheid van en het totale aantal neuronen in de hersenen vergeleken tussen alcoholisten en non-alcoholisten.

Neuronen in de neocortex kunnen door je lichaam namelijk niet meer worden vervangen door nieuwe neuronen. Dit is dus een zeer effectieve methode om vast te stellen of er sprake is van afstervende hersencellen.

Er bleek geen relevant verschil waar te nemen tussen de twee onderzochte groepen. De bevindingen van Grethe Jensen et al zijn sindsdien door meerdere relevante onderzoeken bevestigd. We kunnen dus met zekerheid stellen dat er – zelfs als je alcoholist bent – geen verband is tussen het drinken van alcohol en het afsterven van hersencellen.

Lijkt me een positieve gedachte voor de gemiddelde drinker. Ik heb namelijk zelf lang met het idee rondgelopen dat ik mijn bovenkamer structureel en blijvend aan het beschadigen was. Dit soort onderzoeken geeft de burger wat dat betreft moed.

Dus alcohol drinken kan geen kwaad voor je hersenen?

Niet zo snel. Zo’n prachtig feest is het nou ook weer niet. Het feit dat er geen hersencellen blijvend afsterven is niet per se hetzelfde als het idee dat je onbeperkt alcohol kunt drinken zonder negatieve gevolgen voor je hersenen.

Slechtere communicatie tussen cellen

Hoewel hersencellen niet afsterven als gevolg van het drinken van overmatige hoeveelheden alcohol, wordt het vermogen van je hersencellen om met elkaar te communiceren wel aangetast.

Alcoholmisbruik kan namelijk wel leiden tot schade aan zogenaamde dendrieten. Dit zijn een soort uitlopers aan de uiteinden van neuronen die elektrische impulsen tussen de neuronen onderling geleiden.

dendrieten
Dendriet aan het uiteinde van een neuron

Simpeler gezegd kan de beschadiging van dendrieten ervoor zorgen dat je hersencellen minder goed met elkaar kunnen communiceren. Gelukkig heb je miljarden en miljarden cellen die hiervoor verantwoordelijk zijn. Je hebt – om het ongenuanceerd te zeggen – dus wat speelruimte.

Stoppen met het gebruik van alcohol is bovendien voldoende om deze beschadigingen op termijn vrijwel geheel te herstellen. Het is dus niet per definitie een blijvend probleem, maar het geeft wel weer dat er op korte termijn problemen met je hersenactiviteit kunnen ontstaan als je over langere periodes teveel drinkt.

Dit verklaart voor een deel de minder scherpe indruk die mensen vaak maken als ze structureel veel teveel drinken. Dat heeft meestal niks permanente hersenschade te maken, maar het logistieke systeem tussen de neuronen werkt gewoon niet op volle toeren.

Geremde aanmaak nieuwe hersencellen

Een ander probleem waarmee je te maken kunt krijgen is de remmende werking van alcohol op de aanmaak van nieuwe hersencellen. Uit recent onderzoek (weliswaar op ratten) blijkt trouwens wel dat je hersenen de verloren aanmaak van hersencellen compenseren als je stopt met drinken.

Dat hoeft overigens niet met zekerheid te betekenen dat je onbeperkt kunt gaan drinken. Het is niet bekend of deze compensatie ook mogelijk is na lange periodes van een geremde aanmaak. Het kan dus prima zijn dat er een omslagpunt is waarna de aangerichte schade blijvend is. We hebben tot op heden alleen indicaties van hoe dit op relatief korte termijn functioneert.

Alcoholgebruik onder pubers en jongeren

Uit onderzoek blijkt dat overmatig alcoholgebruik wel een aantal serieuze gevolgen heeft voor pubers. In deze levensfase groeit het brein namelijk enorm snel, waardoor er problemen kunnen ontstaan in het ontwikkelingsproces.

Het is zelfs voor jongeren tussen de 18-25 jaar oud niet ideaal om regelmatig naar de kloten te gaan. Met name de prefrontale cortex zal in die periode nog ontwikkelingen doormaken, voordat je brein echt volledig volgroeid is. 

Pubers die alcohol drinken hersenschade
Jongeren die alcohol drinken hebben te maken met meer risico

In een ideale wereld zou het daarom het beste zijn als mensen pas zouden beginnen met drinken als ze eenmaal achter in de twintig zijn. Met andere woorden: drinken is voor oudere mensen minder risicovol als het gaat om je hersenfuncties en eventuele schade dat het kan berokkenen. 

Hoe zit het met het syndroom van Korsakov?

Korsakov wordt vooral veroorzaakt door een structureel tekort aan vitamine B1. Alcoholisten hebben vaak zeer slechte eetgewoonten. Dit kan leiden tot een structureel tekort aan een aantal voedingsstoffen. Daarnaast kan leverbeschadiging ervoor zorgen dat je niet voldoende vitamine B1 kan omzetten. Dit tekort aan deze vitamine kan op lange termijn ervoor zorgen dat neuronen gaan afsterven.

Het bekendste symptooom van Korsakov is ernstig geheugenverlies. Het is ook mogelijk dat verwarring, coördinatieproblemen of hallucinaties optreden. De schade die is aangericht als het syndroom van Korsakov eenmaal wordt vastgesteld, is voor het grootste gedeelte onomkeerbaar. Korsakov wordt ook wel alcoholdementie genoemd.

Ondanks dat de hoofdreden van Korsakov dus slechte voeding is, komt het zéér vaak voor bij alcoholisten. Aangezien het een direct gevolg is van het afsterven van neuronen, leek het me relevant om deze aandoening in ieder geval in het kort te omschrijven.

Is er niks positiefs te melden dan?

Ik zal het drinken van alcohol niet zo snel aanraden als bevorderlijk voor je mentale gezondheid. Er zijn echter een aantal indicaties die – wat betreft hersenfunctie – mogelijk een aantal voordelen kunnen bieden. Daar zijn wel een aantal beperkende voorwaarden aan verbonden.

Volgens een onderzoek van een Italiaanse Universiteit had namelijk 29% van de mensen van 65 jaar of ouder – die bijna nooit alcohol dronken gedurende hun hele leven – mentale beperkingen. Bij mensen uit dezelfde leeftijdsgroep die af en toe gematigd alcohol nuttigen, was in ongeveer 19% een mentale beperking waar te nemen.

Verder werd ontdekt dat er eenzelfde trend optrad bij met het oog op andere gezondheidsproblemen die kunnen leiden tot beperking van de mentale toestand. Dit kan een indicatie zijn dat het nuttigen van gematigde hoeveelheden alcohol mogelijk voordelen heeft op de lange termijn als het gaat om mentale aandoeningen.

Conclusie voor standaard drinkers

Als je regelmatig drinkt dan is er geen indicatie dat er hierdoor hersencellen afsterven. Het is wel mogelijk om een aantal symptomen te ervaren die voortkomen uit schade aan een deel van de hersencellen. Dit proces is echter voor het grootste gedeelte door je lichaam te herstellen.

Ga je echter langdurig alcohol misbruiken dan krijg je te maken met een aantal andere factoren die schadelijk kunnen zijn voor je hersenen. Op lange termijn kan dit onomkeerbare gevolgen hebben voor bepaalde hersenfuncties. Hou er dus rekening mee dat veel drinken niet goed is voor de hersenen. Dat is alleen niet hetzelfde als het afsterven van neuronen na een avond flink stappen.

Als je namelijk eens in de zoveel tijd wakker wordt met een bonzend hoofd en een flinke kater, dan betekent dat niet dat je de avond ervoor hersencellen hebt verloren of blijvende schade hebt veroorzaakt. Je lichaam is gelukkig vrij goed in het herstellen van schade die je aanricht. Zoals je hebt kunnen zien heeft dit wat betreft alcoholmisbruik op lange termijn wel grenzen.

Tot slot zijn er indicaties dat het nuttigen van matige hoeveelheden kan leiden tot een aantal verbeterde hersenfuncties. Er zal echter meer onderzoek verricht moeten worden om dit specifieker en met meer zekerheid te kunnen stellen.

Author

Write A Comment